

تست پاپ اسمیر (Pap Smear) یکی از مهمترین و سادهترین آزمایشهای غربالگری در زنان است که برای بررسی سلامت دهانه رحم انجام میشود. هدف اصلی این آزمایش، شناسایی زودهنگام تغییرات غیرطبیعی سلولهای دهانه رحم قبل از تبدیل شدن به بیماریهای جدی مانند سرطان دهانه رحم است.
در این آزمایش، نمونهای بسیار کوچک از سلولهای دهانه رحم برداشته میشود و در آزمایشگاه مورد بررسی قرار میگیرد. نکته مهم اینجاست که پاپ اسمیر معمولاً قبل از بروز هرگونه علامت، مشکلات را شناسایی میکند؛ یعنی زمانی که درمان سادهتر، کمهزینهتر و بسیار مؤثرتر است.
نکته بسیار مهم اینجاست که ۹۹٪ موارد سرطان دهانه رحم قابل پیشگیری هستند اگر با پاپ اسمیر منظم تشخیص داده شوند. این آزمایش نه تنها جان هزاران زن را نجات میدهد، بلکه درمان را در مراحل اولیه ممکن میکند که هزینه، عوارض و تهاجم درمانی بسیار کمتر است.
طبق آمار سازمان بهداشت جهانی (WHO ۲۰۲۵)، سرطان دهانه رحم چهارمین سرطان شایع در زنان جهان است و سالانه بیش از ۶۶۰٬۰۰۰ مورد جدید تشخیص داده میشود که حدود ۳۵۰٬۰۰۰ مورد منجر به مرگ میشود. در ایران نیز طبق گزارش وزارت بهداشت (۱۴۰۴)، سالانه حدود ۱٬۲۰۰–۱٬۵۰۰ مورد جدید ثبت میشود، اما با اجرای برنامه غربالگری ملی، این آمار در حال کاهش است. انجام منظم پاپ اسمیر میتواند تا ۷۰–۹۰٪ خطر ابتلا به سرطان پیشرفته را کاهش دهد.
در این مقاله جامع و بهروزرسانیشده بر اساس آخرین راهنماهای ACOG، ASCCP، ACS (دسامبر ۲۰۲۵) و برنامه غربالگری وزارت بهداشت ایران، همه جنبههای علمی، عملی، تفسیری و عملیاتی را بهطور کامل پوشش میدهیم.
پاپ اسمیر یک تست سیتولوژیک (بررسی سلولها زیر میکروسکوپ) است و بهطور مستقیم سرطان را تشخیص نمیدهد، بلکه تغییرات سلولی پیشسرطانی و غیرطبیعی را شناسایی میکند. این آزمایش میتواند موارد زیر را نشان دهد:
• تغییرات پیشسرطانی سلولهای سنگفرشی (Squamous) و غددی (Glandular) دهانه رحم
• عفونت پرخطر ویروس HPV (بهصورت غیرمستقیم از طریق تغییرات سلولی)
• التهابهای مزمن یا حاد دهانه رحم
• عفونتهای باکتریایی، قارچی، انگلی (تریکوموناس) و ویروسی (هرپس)
• آتروفی (نازک شدن سلولها در یائسگی)
• متاپلازی سنگفرشی (تغییر طبیعی سلولها)
• سلولهای غددی آتیپیک (AGC)
• ضایعات داخلاپیتلیال درجه پایین (LSIL) و درجه بالا (HSIL)
نکته کلیدی: پاپ اسمیر برای تشخیص سرطانهای دیگر مانند سرطان اندومتر رحم، تخمدان، بیماریهای مقاربتی اختصاصی (کلامیدیا، گونوره) یا علت نازایی طراحی نشده است. برای این موارد نیاز به تستهای مکمل مانند HPV DNA، کشت میکروبی، سونوگرافی یا هیستروسکوپی است.
A Pap smear is a screening test used to detect changes in cervical cells that may become cancer if they are not treated appropriately.آزمایش پاپ اسمیر یک روش غربالگری است که برای شناسایی تغییرات سلولهای دهانه رحم بهکار میرود؛ تغییراتی که در صورت عدم تشخیص و درمان بهموقع، ممکن است به سرطان تبدیل شوند.منبع: Mayo Clinic |
سرطان دهانه رحم یکی از سرطانهایی است که بهطور کامل قابل پیشگیری است، به شرطی که بهموقع تشخیص داده شود. انجام منظم تست پاپ اسمیر باعث میشود:
• بیماری در مراحل اولیه شناسایی شود
• احتمال درمان کامل بهشدت افزایش یابد
• از پیشرفت بیماری و نیاز به درمانهای تهاجمی جلوگیری شود
• آرامش خاطر بیشتری نسبت به سلامت دستگاه تناسلی ایجاد شود
نکته مهم این است که حتی زنانی که هیچ علامتی ندارند یا احساس سلامتی کامل میکنند، باز هم باید این آزمایش را انجام دهند.
• بیماری را در مراحل ۰ و ۱ (قابل درمان ۱۰۰٪) پیدا میکند
• نیاز به شیمیدرمانی، رادیوتراپی یا هیسترکتومی را تا ۸۰٪ کاهش میدهد
• آرامش خاطر روانی ایجاد میکند
• حتی در زنان بدون هیچ علامتی (۹۰٪ موارد) مؤثر است
یکی از شایعترین نگرانیها، ترس از درد است. پاسخ علمی و عملی: تقریباً هیچ دردی ندارد.
• بیشتر زنان فقط احساس فشار خفیف یا ناراحتی لحظهای (مانند معاینه لگنی معمولی) گزارش میکنند
• کل فرآیند نمونهبرداری کمتر از ۱۰–۱۵ ثانیه طول میکشد
• کل ویزیت ۵–۱۰ دقیقه است
• در زنان با تجربه قبلی یا کسانی که آرام هستند، تقریباً هیچ احساسی گزارش نمیشود
اضطراب، انقباض عضلات کف لگن یا اولین بار بودن آزمایش میتواند ناراحتی را افزایش دهد. پیشنهاد: تنفس عمیق، صحبت با پزشک و انتخاب متخصص زنان با تجربه.
آزمایش پاپ اسمیر فقط برای تشخیص سرطان نیست؛ بلکه یک ابزار مهم برای شناسایی طیف وسیعی از مشکلات دهانه رحم در مراحل اولیه است. این ویژگی باعث میشود درمان زودتر و سادهتر انجام شود.
مهمترین مواردی که در پاپ اسمیر قابل تشخیص هستند:
• تغییرات پیشسرطانی سلولها (مهمترین هدف آزمایش)
• سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه
• عفونت ویروس HPV
• التهاب دهانه رحم
• عفونتهای باکتریایی یا قارچی
• تغییرات هورمونی غیرطبیعی
نکته مهم این است که بسیاری از این مشکلات هیچ علامتی ندارند و فقط با پاپ اسمیر شناسایی میشوند.
دستهبندی بیماری | مثالهای تشخیصدادهشده | شیوع تقریبی در نتایج غیرطبیعی |
تغییرات پیشسرطانی | CIN 1، CIN 2، CIN 3، LSIL، HSIL | ۴۰–۵۰٪ |
سرطان اولیه | کارسینوم سلول سنگفرشی یا آدنوکارسینوم | کمتر از ۱٪ |
عفونت HPV | تغییرات کوئیلوسیتیک (Koilocytic changes) | ۳۰–۴۰٪ |
عفونتهای دیگر | کاندیدا، گاردنلا، تریکوموناس، هرپس | ۱۵–۲۰٪ |
التهاب و متاپلازی | التهاب مزمن، متاپلازی سنگفرشی، آتروفی | ۲۰–۳۰٪ |
سلولهای غددی آتیپیک | AGC، AIS | ۵–۱۰٪ |
طبق برنامه وزارت بهداشت ایران و ACOG:
• شروع: ۲۱ سالگی (حتی اگر رابطه جنسی نداشته باشد)
• ۲۱–۲۹ سال: پاپ اسمیر بهتنهایی هر ۳ سال
• ۳۰–۶۵ سال: پاپ + HPV (co-test) هر ۵ سال (اولویت) یا پاپ تنها هر ۳ سال
• بعد از ۶۵ سال: اگر ۳ تست متوالی منفی در ۱۰ سال اخیر، میتوان متوقف کرد (با نظر پزشک)
در برخی شرایط خاص، لازم است پاپ اسمیر زودتر یا با فاصله کوتاهتر انجام شود، از جمله:
• سابقه عفونت HPV
• نتایج غیرطبیعی در پاپ اسمیر قبلی
• ضعف سیستم ایمنی
• سابقه سرطان دهانه رحم در خانواده
• شروع زودهنگام روابط جنسی
• خونریزیهای غیرطبیعی واژینال
در این موارد، پزشک ممکن است انجام سالانه پاپ اسمیر را توصیه کند.
پاپ اسمیر یک آزمایش ساده و سرپایی است که معمولاً کمتر از ۵ دقیقه طول میکشد.
مراحل انجام آزمایش:
1. قرار گرفتن روی تخت معاینه
2. وارد شدن ابزار مخصوص برای مشاهده دهانه رحم
3. برداشت نمونه سلولی با برس یا کاردک کوچک
4. ارسال نمونه به آزمایشگاه
این فرآیند معمولاً بدون درد است و فقط ممکن است کمی احساس فشار ایجاد شود.

بهترین زمان برای انجام پاپ اسمیر:
• ۱۰ تا ۲۰ روز بعد از شروع قاعدگی
• زمانی که خونریزی بهطور کامل قطع شده باشد
رعایت نکات قبل از پاپ اسمیر نقش مهمی در دقت نتیجه آزمایش دارد.
مهمترین نکات قبل از انجام پاپ اسمیر:
• ۴۸ ساعت قبل رابطه جنسی نداشته باشید
• از دوش واژینال استفاده نکنید
• از کرم، ژل، شیاف یا اسپری واژینال استفاده نشود
• آزمایش در دوران قاعدگی انجام نشود
این موارد کمک میکند سلولهای دهانه رحم بهدرستی بررسی شوند.
هزینه تست پاپ اسمیر به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
• نوع مرکز درمانی (دولتی یا خصوصی)
• شهر و منطقه
• انجام همزمان تست HPV یا خیر
بهطور کلی، هزینه این آزمایش نسبتاً پایین است و در بسیاری از مراکز و همچنین آزمایشگاه پاتوبیولوژی دکتر دانشبد تحت پوشش بیمه قرار دارد. با توجه به نقش پیشگیرانه پاپ اسمیر، این آزمایش از نظر اقتصادی بسیار مقرونبهصرفه محسوب میشود.
پاپ اسمیر در بارداری
• در صورت نیاز و با نظر پزشک قابل انجام است
• معمولاً در سهماهه اول یا دوم انجام میشود
• خطری برای جنین ندارد
پاپ اسمیر در دوران پریودی
• توصیه نمیشود
• خون قاعدگی میتواند نتیجه را غیردقیق کند
بهترین زمان، چند روز بعد از پایان قاعدگی است.
این دو روش اغلب با هم اشتباه گرفته میشوند اما کاربرد متفاوتی دارند:
پاپ اسمیر:
• آزمایش غربالگری
• بررسی سلولها
• ساده و بدون درد
کولپوسکوپی:
• بررسی دقیقتر بعد از نتیجه غیرطبیعی
• مشاهده مستقیم دهانه رحم با دستگاه
• در صورت نیاز نمونهبرداری انجام میشود
معمولاً اول پاپ اسمیر انجام میشود و اگر مشکلی دیده شود، کولپوسکوپی تجویز میگردد.
بله، در بسیاری از موارد لازم است.
• زنان تا ۶۵ سالگی باید طبق نظر پزشک پاپ اسمیر انجام دهند
• اگر نتایج قبلی طبیعی بوده باشد، ممکن است نیاز به تکرار نباشد
• در صورت سابقه نتایج غیرطبیعی، انجام آن ضروری است
یائسگی بهمعنای حذف کامل خطر سرطان دهانه رحم نیست.
پاپ اسمیر:
• آزمایش اختصاصی بیماریهای مقاربتی نیست
• نازایی را تشخیص نمیدهد
اما:
• برخی عفونتها یا التهابها ممکن است بهطور غیرمستقیم مشخص شوند
برای تشخیص دقیق بیماریهای مقاربتی یا علت نازایی، آزمایشهای جداگانه لازم است.

نتیجه آزمایش پاپ اسمیر نشان میدهد سلولهای دهانه رحم در چه وضعیتی قرار دارند و آیا تغییری غیرطبیعی در آنها دیده میشود یا نه. این آزمایش معمولاً برای غربالگری و پیشگیری انجام میشود، نه برای تشخیص قطعی سرطان.
با اینکه تفسیر نهایی همیشه باید توسط پزشک انجام شود، آشنایی با مفاهیم و اصطلاحات رایج در جواب پاپ اسمیر میتواند نگرانی و استرس بیمار را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد.
نتیجه طبیعی (Normal Pap Smear) | (NILM – Negative for Intraepithelial Lesion or Malignancy)
اگر در جواب آزمایش نوشته شده باشد که نتیجه طبیعی است، یعنی:
• سلولهای دهانه رحم سالم هستند
• هیچ تغییر غیرطبیعی یا مشکوکی دیده نشده
• نیازی به اقدام خاص یا درمان وجود ندارد
در این حالت فقط باید:
• پاپ اسمیر را طبق برنامه پیشنهادی پزشک (معمولاً هر ۳ سال یکبار) تکرار کنید
این بهترین و شایعترین نتیجه پاپ اسمیر است.
التهاب یا عفونت در جواب پاپ اسمیر به چه معناست؟
در بسیاری از جوابها ممکن است عباراتی مانند Inflammation یا التهاب دیده شود. این وضعیت معمولاً:
• غیرسرطانی است
• به دلایلی مثل عفونت قارچی، باکتریایی، ویروسی یا تحریک دهانه رحم ایجاد میشود
در این شرایط:
• پزشک ممکن است دارو تجویز کند
• پس از درمان، گاهی تکرار پاپ اسمیر توصیه میشود
التهاب بهتنهایی نشانه سرطان نیست و بسیار شایع است.
سلولهای غیرطبیعی خفیف | ASC-US یا LSIL
گاهی در جواب پاپ اسمیر به تغییرات خفیف سلولی اشاره میشود. این حالت به معنی:
• تغییرات جزئی در شکل یا اندازه سلولها
• اغلب موقتی و قابل برگشت
• در بسیاری موارد مرتبط با عفونت HPV
LSIL: تغییرات خفیف، اغلب خودبهخود خوب میشود → کولپوسکوپی اگر بالای ۲۵ سال یا HPV مثبت.
HSIL: تغییرات شدید پیشسرطانی → کولپوسکوپی فوری + درمان (LEEP، کرایوتراپی یا کنیزه).
AGC یا مشکوک به سرطان: بررسی فوری با کولپوسکوپی + اندومتریال بیوپسی.
اقدامات معمول در این شرایط:
• تکرار پاپ اسمیر بعد از چند ماه
• انجام تست HPV
• پیگیری منظم طبق نظر پزشک
در اغلب موارد، این تغییرات خودبهخود برطرف میشوند.
اگر در نتیجه آزمایش به تغییرات پیشسرطانی اشاره شود، یعنی:
• سلولها طبیعی نیستند
• اما هنوز سرطان ایجاد نشده است
• امکان پیشگیری و درمان کامل وجود دارد
در این وضعیت معمولاً:
• بررسیهای تکمیلی مثل کولپوسکوپی انجام میشود
• در صورت نیاز، نمونهبرداری (بیوپسی) صورت میگیرد
تشخیص در این مرحله بسیار ارزشمند است، چون از تبدیل به سرطان جلوگیری میکند.
نیاز به بررسی فوری دارد. در چنین نتیجهای:
• احتمال وجود سلولهای سرطانی مطرح میشود
• تشخیص قطعی فقط با آزمایشهای تکمیلی امکانپذیر است
اقدامات بعدی:
• کولپوسکوپی
• نمونهبرداری
• بررسی تخصصی توسط پزشک
حتی در این حالت هم پاپ اسمیر تشخیص نهایی سرطان نیست، بلکه فقط زنگ هشدار است.
خیر این یکی از مهمترین نکاتی است که باید بدانید.
• اکثر نتایج غیرطبیعی سرطانی نیستند
• بسیاری از آنها موقتی، التهابی یا قابل درماناند
• هدف پاپ اسمیر، تشخیص زودهنگام و پیشگیری است
به همین دلیل، پیگیری منظم بسیار مهمتر از ترسیدن است.
کاملاً طبیعی و غیرخطرناک در ۹۹٪ موارد. متاپلازی سنگفرشی تغییر فیزیولوژیک سلولهای ستونی endocervix به سلولهای سنگفرشی در ناحیه تحول (TZ) است. این ناحیه دقیقاً جایی است که HPV وارد میشود، اما خود متاپلازی سرطانی نیست. فقط اگر «آتیپیک» گزارش شود نیاز به پیگیری دارد.
• نتیجه را حتماً به پزشک نشان دهید
• بدون نظر پزشک دچار اضطراب یا خوددرمانی نشوید
• در صورت نیاز، آزمایشهای تکمیلی را انجام دهید
• برنامه پیگیری منظم داشته باشید
نتیجه پاپ + وضعیت HPV | اقدام پیشنهادی |
ASC-US + HPV منفی | تکرار co-test در ۳ سال |
ASC-US + HPV مثبت | کولپوسکوپی مستقیم |
LSIL (هر سنی) | کولپوسکوپی |
HSIL | کولپوسکوپی + بیوپسی فوری |
AGC | کولپوسکوپی + بیوپسی اندومتر |
پاپ اسمیر یکی از مؤثرترین روشهای غربالگری سرطان دهانه رحم در سراسر دنیاست. غربالگری یعنی شناسایی بیماری قبل از بروز علائم.
مزایای پاپ اسمیر در غربالگری:
• تشخیص زودهنگام تغییرات سلولی
• پیشگیری از پیشرفت به سرطان
• کاهش مرگومیر ناشی از سرطان دهانه رحم
• امکان درمان ساده در مراحل اولیه
انجام منظم این آزمایش، ستون اصلی پیشگیری از این سرطان محسوب میشود.
اگرچه پاپ اسمیر معمولاً بیعارضه است، اما برخی علائم نیاز به پیگیری پزشکی دارند.
علائم هشداردهنده:
• خونریزی شدید یا طولانیمدت
• درد شدید لگن یا شکم
• ترشحات بدبو یا غیرطبیعی
• تب یا علائم عفونت
در صورت مشاهده این موارد، مراجعه به پزشک ضروری است.
نمونه پاپ اسمیر در صورت رعایت استانداردهای آزمایشگاهی:
• میتواند چند روز بدون افت کیفیت نگهداری شود
• در محیط و محلولهای مخصوص حفظ میشود
• باید در زمان مناسب بررسی شود تا دقت نتیجه حفظ گردد
نگهداری صحیح نمونه یکی از عوامل مهم در کاهش خطای آزمایشگاهی است.
آزمایشگاه پاتوبیولوژی دانشبد یکی از مراکز تخصصی و شناختهشده در شیراز است که بررسی تست پاپ اسمیر را با بالاترین استانداردهای علمی و تشخیصی انجام میدهد.
ویژگیهای مهم آزمایشگاه در بررسی پاپ اسمیر:
• بهرهمندی از پاتولوژیستهای مجرب و متخصص
• استفاده از تجهیزات بهروز و روشهای استاندارد تشخیصی
• دقت بالا در شناسایی تغییرات پیشسرطانی سلولها
• کنترل کیفی دقیق در تمام مراحل بررسی نمونه
• کاهش احتمال خطای آزمایشگاهی
• ارائه نتایج قابل اعتماد و قابل استناد برای پزشک
این سطح از دقت، به پزشک کمک میکند تصمیم درمانی صحیحتری بگیرد و به بیمار آرامش خاطر واقعی بدهد.
انتخاب آزمایشگاه مناسب میتواند:
• از تشخیص دیرهنگام بیماری جلوگیری کند
• مانع انجام آزمایشهای تکراری و غیرضروری شود
• احتمال درمان زودهنگام و موفق را افزایش دهد
• استرس و نگرانی بیمار را کاهش دهد
در واقع، کیفیت بررسی آزمایش پاپ اسمیر میتواند مستقیماً بر سلامت آینده فرد تأثیر بگذارد.
پاپ اسمیر برای غربالگری و پیشگیری از سرطان دهانه رحم انجام میشود و تغییرات غیرطبیعی سلولهای دهانه رحم را قبل از سرطانی شدن شناسایی میکند.
حداقل ۴۸ ساعت (۲ روز کامل) قبل از انجام تست پاپ اسمیر نباید هیچگونه رابطه جنسی (واژینال، حتی با کاندوم) داشته باشید.
علت علمی: رابطه جنسی باعث ورود مایع منی، سلولهای مردانه، روانکنندهها و گاهی میکروتروما (خراش خفیف) به دهانه رحم میشود. این موارد میتوانند:
• سلولهای دهانه رحم را پنهان کنند (obscuring artifacts)
• التهاب موقتی ایجاد کنند
• نتیجه را بهصورت کاذب غیرطبیعی (false positive) یا کاذب طبیعی (false negative) نشان دهند.
دستهبندی | بیماری/شرایط تشخیصدادهشده | توضیح |
اصلی | تغییرات پیشسرطانی (CIN 1, 2, 3) و سرطان سلول سنگفرشی دهانه رحم | تشخیص تا ۹۰٪ موارد پیشسرطانی |
اصلی | HPVانواع ۱۶ و ۱۸ | بهصورت غیرمستقیم (تغییرات سلولی) یا همراه با تست همزمان HPV |
عفونتها | عفونت قارچی (کاندیدیازیس)، تریکوموناس، باکتریال واژینوزیس، هرپس، آتروفی | التهاب و سلولهای التهابی مشخص |
سایر | التهاب مزمن، متاپلازی، سلولهای غددی غیرطبیعی (AGC) | ممکن است نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد |
بهترین زمان، ۳ تا ۷ روز بعد از پایان قاعدگی است؛ زمانی که هیچ خونریزی وجود نداشته باشد.
• از ۲۱ سالگی: هر ۳ سال یکبار
• بالای ۳۰ سال: هر ۳ سال یا همراه با تست HPV هر ۵ سال یکبار (طبق نظر پزشک)
خیر اکثر نتایج غیرطبیعی سرطانی نیستند و معمولاً به التهاب، عفونت یا تغییرات موقتی سلولی مربوط میشوند.
پاپ اسمیر آزمایش اختصاصی بیماریهای مقاربتی نیست، اما ممکن است نشانههایی از برخی عفونتها را بهصورت غیرمستقیم نشان دهد.
بله، در صورت نیاز و با نظر پزشک، پاپ اسمیر در بارداری بیخطر است و معمولاً در سهماهه اول یا دوم انجام میشود.
خیر. انجام پاپ اسمیر در دوران قاعدگی توصیه نمیشود، چون خونریزی نتیجه آزمایش را غیر دقیق میکند.
التهاب شدید معمولاً به دلیل عفونت، تحریک یا تغییرات هورمونی است و بهتنهایی نشانه سرطان نیست، اما نیاز به پیگیری دارد.
• پاپ اسمیر: تغییرات سلولی را بررسی میکند
• تست HPV: وجود ویروس HPV را تشخیص میدهد
انجام همزمان این دو، دقت غربالگری را افزایش میدهد.